Foto

Չի բացառվում՝ իրավիճակային նոր սրացումներ ունենանք

Ինչպես հայտնի է Թուրքիայի և Ադրբեջանի նախագահները նոյեմբերի 3-ին Աստանայում հանդիպել են Թյուրքական պետությունների կազմակերպության 10-րդ գագաթնաժողովի շրջանակում: Թուրքական կողմի տարածած պաշտոնական հաղորդագրության տեքստում նշված է, որ «հանդիպման ընթացքում քննարկվել են նաև Թուրքիա-Հայաստան հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի ներկա վիճակն ու Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հետկոնֆլիկտային գործընթացը»։

Հատկանշական է, որ Բաքվի տարածած տեքստում Հայաստան-Թուրքիա և Հայաստան-Ադրբեջան հարաբերությունների մասին խոսք չկա, բայց ընդգծված է, որ Էրդողանը շնորհավորել է Իլհամ Ալիևին Ստեփանակերտում Ադրբեջանի դրոշը բարձրացնելու համար, իսկ այս փաստի մասին ոչ մի խոսք չկա թուրքական կողմի հայտարարության մեջ: Նույն հանդիպման մասին պաշտոնական տեքստերում տարբերությունները ցուցիչ են, թե Բաքվի և Անկարայի համար որոնք են առաջնահերթությունները: Հավելենք, որ Էրդողանը, թյուրքական պետությունների առաջնորդների ներկայությամբ իր ելույթում, խոսել է Հայաստանի մասին: Նախ գովելով Ադրբեջանին՝ «Ղարաբաղում 30 տարի շարունակվող օկուպացիային վերջ տալու» համար, իրականում՝ Արցախի Հանրապետության տարածքի ամբողջական թուրքական օկուպացիայի համար:

էրդողանի խոսքից մեզ համար հատկապես առանցքային է հետևյալ դրվագը․ «Կարևոր է, որ Հայաստանը կատարի Ադրբեջանի նկատմամբ ստանձնած պարտավորությունները»,-ուշադրություն, նա, ըստ էության, փաստացի կրկնում է ավելի վաղ արած իր հայտարարությունն այն մասին, որ Նիկոլ Փաշինյանը պետք է կատարի «տված խոսքը»: Ավելին, նա բացատրել է, թե որ «պարտավորությունը» նկատի ունի, տվյալ դեպքում՝ «տրանսպորտային գծի իրականացումը, որը Նախիջևանը կապելու է Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների հետ», – ասել է նա:

Կարող ենք փաստել, որ Էրդողանը, ինչպես արել է նախկինում, փորձել է Հայաստանի տարածքով թուրքական միջանցքը շահեկան ներկայացնել Թյուրքական պետությունների կազմակերպության համար: Ի դեպ՝ Թուրքիայի նախագահի խոսքում կար ևս մեկ կարևոր շեշտ, որը Երևանում հատուկ ուշադրության է արժանի: «Որպես թյուրքական աշխարհ՝ մենք պետք է շարունակենք աջակցությունը Ադրբեջանին՝ այս գործընթացի հաջող ավարտի համար», – ասել է Էրդողանը: Թերևս դժվար չէ կռահել, որ սա նշանակում է, որ Էրդողանը շարունակում է ջանքերը՝ Հայաստանի դեմ ամբողջ թյուրքական աշխարհը դուրս բերելու ուղղությամբ:

Այս ամենը փայլուն ընկալելուց զատ՝ անհրաժեշտ է ընդգծել, որ վերը նշվածը հնարավոր է զսպել՝ այդ պետություններից յուրաքանչյուրի հետ առավել մանրամասն և պրոֆեսիոնալ աշխատանքով: Այդ աշխատանքի համար քաղաքական և տնտեսական հարթակներ կան, որոնց Երևանի մասնակցությունը պետք է հիմնավոր դարձնել՝ մոտեցնելով երկկողմ հարաբերությունների եզրերը:

Ավելին, թյուրքական սեգմենտի ուղղությամբ հայկական կողմից անհապաղ աշխատանքի կարիքն առավել է ընդգծվում, երբ հետևում ենք Իլհամ Ալիևի ելույթին: Վերջինս թյուրքական աշխարհի հետ աշխատում է ճիշտ նույն ուշադրությամբ, ինչ Էրդողանը: Նա իր խոսքում նշել է․ «Թյուրքական պետությունների հետ հարաբերություններն ամրացնելը Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության հիմնական առաջնահերթություններից մեկն է: Ադրբեջանը թյուրքական պետությունների տնտեսությունների մեջ ներդրել է 20 միլիարդ դոլարից ավելի գումար: Ներդրումների հիմնական մասն արված է Թուրքիայում»: Ալիևյան խոսքի այս վերջին նախադասությունը լրացուցիչ հիշեցում է այն մասին, որ Թուրքիա-Ադրբեջան հարաբերությունները հիմնած չեն միայն «մեկ ազգ, երկու պետություն» սկզբունքի վրա: Այդ նախադասությամբ Իլհամ Ալիևը զգուշությամբ ցուցադրել է իր ֆինանսական մահակը Էրդողանի դեմ՝ այն էլ Էրդողանի թյուրքական աշխարհի առաջնորդների ներկայությամբ:

Հավելենք, որ Ալիևը խոսել է նաև Արցախի մասին՝ նշելով, որ վերջին երեք տարում Արցախի օկուպացված տարածքներում արդեն ծախսել է 7 միլիարդ դոլար և 2024-ին պատրաստվում է ծախսել ևս 2.4 միլիարդ դոլար: Բաքվում, իհարկե, կան կասկածներ և անգամ աղմուկ, որ այս միլիարդների մեծ մասն Ալիևների ընտանիքն ուղղակի գրպանել է: Ալիևը շեշտել է, թե մինչև 2026 թվականը ծրագրում է Արցախի օկուպացված տարածքներում բնակեցնել 140 հազար ադրբեջանցի: Միաժամանակ փաստենք, որ մինչև այս պահը Ադրբեջանի ոչ մի քաղաքացի իրավունք չունի առանց հատուկ թույլտվության հայտնվել այդ տարածքներում: Օկուպացված բնակավայրեր են լցվում ադրբեջանցիների որոշ խմբեր՝ փուլ առ փուլ: Մյուսների այցերը խիստ վերահսկվում են և կազմակերպվում են պետական տրանսպորտով ու հատուկ երթուղիներով:

Հատկանշական է այն, որ Ալիևը խոսել է նաև սեպտեմբերի 19-ի հարձակման քաղաքական պատրվակների մասին: Նշել է երկուսը՝ սեպտեմբերի 2-ին՝ Արցախի անկախության օրվա առիթով Փաշինյանի շնորհավորանքը Արցախի նախագահին և Արցախի նոր նախագահի ընտրությունը: Ակնհայտ է, որ Երևանում ներքաղաքական տրամադրությունները կառավարելուց բացի Ալիևի այս հայտարարությունը որևէ այլ նպատակ չունի: Ըստ էության նա շատ պարզունակ կերպով փորձում է իրար դեմ հանել փաշինյանականներին և ընդդիմադիրներին՝ երկուսին էլ տալով առիթ իրար մեղադրելու համար: Մեղադրանքների ալիքն այս կերպ Բաքու չի հասնի:

Ի դեպ, ի հիճուկս փաշինյանական ամենօրյա բարբաջանքների, թե «խաղաղության դարաշրջանը» շուտով կմեկնարկի, Ալիևի ելույթում ոչ մի բառ չեղավ, այսպես կոչված, «խաղաղության պայմանագիր» կոչվածի մասին: Թեև Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարում է համաձայնեցված սկզբունքային երեք հարցերի մասին: Ավելին, հակառակ Երևանում ու միջազգային հարթակներում Նիկոլի գրեթե ամենօրյա հայտարարություններին՝ Բաքվի ղեկավարը նման կարևորագույն հարթակում Հայաստանի հետ խաղաղության թեմային անգամ չանդրադարձավ: Սա խոսում է հնարավոր զարգացումների մասին, որն ավելի հետաքրքիր է դառնում Ուկրաինական ճակատում ռուսական կողմի վերջին հաջողությունների ու Զելենսկու խուճապային հայտարարությունների ֆոնին։

Արմեն Հովասափյան