Գուցե որոշ շրջանակների համար տարօրինակ ու անհասկանալի թվա, բայց Արևմուտքը և, վերջին շրջանում հատկապես, ԱՄՆ-ն շարունակում են խոշորացույցի տակ պահել Երևան-Բաքու գործընթացը, այդ թվում՝ Արցախի շուրջ տեղի ունեցող իրադարձությունները՝ հավակնելով դառնալ, այսպես կոչված, առցանց բանակցային գործընթացի գլխավոր հովանավորը կամ միջնորդը: Մարտի 20-ին Փաշինյան-Բլինքեն, այնուհետև Ալիև-Բլինքեն հեռախոսազրույցներից, ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենի՝ Կոնգրեսում աղմկահարույց ելույթից հետո կայացել է նաև ԱՄՆ պետքարտուղարի Եվրոպայի և Եվրասիայի հարցերով օգնական Քերըն Դոնֆրիդի և Ջեյհուն Բայրամովի հեռախոսազրույցը: Պետդեպարտամենտի խոսնակի առաջին տեղակալ Վեդանտ Պատելը թեմայի հետ կապված հայտնել էր, որ հեռախոսազրույցի ընթացքում մտահոգություն է հայտնել Ադրբեջանի զորաշարժերի կապակցությամբ: Դոնֆրիդն ընդգծել է նաև ԱՄՆ հանձնառությունը՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության բանակցությունների հարցում: Նա ասել է, որ ուղիղ երկխոսությունն առանցքային նշանակություն ունի խնդիրը կարգավորելու և երկարատև խաղաղության հասնելու գործում:

Հավելենք, որ ավելի վաղ, մասնավորապես Մյունխենի Անվտանգության համաժողովի շրջանակում Փաշինյան-Բլինքեն-Ալիև եռակողմ հանդիպումից հետո, Պետդեպարտամենտի արդեն նախկին խոսնակ Նեդ Փրայսը հայտարարել էր, թե հույս ունեն տեսնել, որ կողմերն առաջիկա օրերին կհանդիպեն Բրյուսելում՝ ԵՄ նախագահ Միշելի հյուրընկալած բանակցություններում: Սակայն այդ հանդիպումն այդպես էլ չկայացավ: Դրանից հետո Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, թե այս պահին հանդիպում նախատեսված չէ: Նա նշեց, որ հանդիպումների փորձը ցույց է տալիս, որ պետք է լինեն պայմանավորվածությունների, պարտավորությունների կատարման մասին երաշխիքներ: Շատ ուշագրավ կերպով Փաշինյանն իր մտահոգությունը հայտնեց բրյուսելյան ձևաչափի վերաբերյալ, որոնց շուրջ ակտիվ քննարկումներ են եղել ԵԽ նախագահ Շառլ Միշելի հետ: Նա նաև ասել էր, թե կարելի է շարունակել Պրահայի քառակողմ ֆորմատով, և, եթե Ադրբեջանը դեմ է Ֆրանսիայի նախագահի մասնակցությանը, ապա հնարավոր է ընդլայնել ձևաչափը և ներառել, օրինակ, Գերմանիային, ԱՄՆ-ին:

Ըստ էության՝ դեկտեմբերին Մոսկվայում Լավրովի միջնորդությամբ նախարարական հանդիպումից և մոսկովյան օրակարգի տապալումից, բանակցային բրյուսելյան հարթակի ձախողումից հետո, ՀՀ իշխանությունները բանակցային նոր հարթակի փնտրտուքի մեջ են, ավելին, կողմնորոշվել են Վաշինգտոնի հարցում՝ դիմելով ամերիկյան կողմին՝ առավել ակտիվ միջնորդության համար: Թերևս նաև հենց այդ պատճառով, թեև ԵՄ խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելը կապի մեջ է Փաշինյանի ու Ալիևի հետ, փորձելով շարունակել բրյուսելյան ձևաչափը, Մյունխենի Անվտանգային համաժողովից հետո Բրյուսելում նախատեսվող հանդիպումը չկայացավ:

Այսօր արդեն մամուլում տեղեկություններ շրջանառվեցին, որ բրյուսելյան հարթակն առաջիկայում չի գործի այնպես, ինչպես անցյալ տարվա ընթացքում, ավելին, բանակցային գործընթացում և հանդիպումներում ավելի ակտիվ կլինի Վաշինգտոնի դերակատարությունն ու մասնակցությունը՝ որպես հանդիպումներ կազմակերպող կողմ: Սակայն խնդիրն այն է, որ, ըստ տարբեր տեղեկությունների, ԱՄՆ-ն, ում հետ մեծ հույսեր է կապում հատկապես Փաշինյանը, պատրաստ չէ այդ ծավալով ներգրավվել Երևան-Բաքու բանակցային գործընթացում: Իսկ ՀՀ իշխանությունները դեռևս անցյալ տարվա երկրորդ կեսից շրջանառում էին, որ ՀՀ-ին հարկավոր է բանակցությունների երաշխավոր:

Ի դեպ՝ այս ֆոնին հիշենք Էդմոն Մարուքյանի 2022թ. հոկտեմբերի թվիթերյան գրառումը, որ Հայաստանին անհրաժեշտ է ոչ թե մոդերատոր, այլ ամուր երաշխավոր՝ խաղաղության պայմանագրի բանակցությունների և Ադրբեջանի հետ ապագա տևական խաղաղության պայմանագրի կնքման համար: Հատկանշական է այն, որ Մարուքյանը միակը չէր, որ խոսում էր երաշխավորի մասին: ՀՀ իշխանություններն այդ փուլում ակտիվորեն շրջանառում էին բանակցային երաշխավորի թեման, և, փաստորեն, չստանալով որևէ արձագանք իրենց հայտարարությունների հնարավոր հասցեատիրոջից՝ ուղիղ դիմեցին Վաշինգտոնին: Սակայն ԱՄՆ-ի հրապարակային դիրքորոշումն այն է, որ կողմերը ակտիվ պետք է բանակցեն ուղիղ՝ առանց միջնորդների, և միայն առանցքային հանգրվաններում ունենան հանդիպումներ միջնորդի մասնակցությամբ: Այնուամենայնիվ, արևմտյան հարթակում բանակցությունները լիովին չտապալելու և, այսպես կոչված, «խաղաղության համաձայնագրի» շուրջ առաջընթացի նպատակով՝ առաջիկա հանդիպումն ամենայն հավանականությամբ տեղի կունենա Վաշինգտոնում:

Թերևս դժվար է ասել, թե ի՞նչ ինտենսիվություն կունենա Վաշինգտոնի ներգրավվածությունը, ի՞նչ դիրքավորում կունենա Վաշինգտոնը, որը դիտարկում է Իրանի դեմ Ադրբեջանին զինելու ծրագիր, և այդ ամենն ինչպես կանդրադառնա ՀՀ-ի ու Արցախի շահերի վրա, խիստ կասկածելի է: Ստեղծված իրավիճակում հատկանշական է նաև այն հանգամանքը, որ մոսկովայան իր վերջի այցի ժամանակ Արարատ Միրզոյանը Սերգեյ Լավրովի հետ զրույցում համաձայնել էր Լավրովի միջնորդությամբ նախարարական հանդիպման:

Արմեն Հովասափյան