Նախօրեին արևմտյան
լրատվամիջոցները տեղեկություն էին տարածել, որ Հայաստանը հրավիրված է մասնակցելու հոկտեմբերի
6-ին Չեխիայի մայրաքաղաք Պրահայում կայանալիք ԵՄ ոչ պաշտոնական գագաթնաժողովին։
Ըստ մամուլի՝ Պրահայում քննարկվելու է Եվրոպական քաղաքական համայնքի ձևավորումը՝ մի
մարմնի, որը միտված է մայրցամաքում անվտանգության ամրապնդմանը։ Նշենք, որ այս գաղափարի
կնքահայրն Էմանուել Մակրոնն է, ով դեռևս մայիսին է առաջարկել ստեղծել Եվրոպական քաղաքական
համայնք, որը ներառելու է մայրցամաքի բոլոր ժողովրդավարությունները, այդ թվում՝ Ուկրաինան
ու ԵՄ անդամության հավակնորդներին Արմ. Բալկաններում։
Ի դեպ՝ Շառլ Միշելը հայտարարել է, որ Մեծ Բրիտանիան ևս հրավիրվելու է գագաթնաժողովին՝
չնայած Հյուսիսային Իռլանդիայի հետ կապված բարդություններին։
Կարևոր է արձանագրել,
որ Թուրքիայի մասնակցության հարցը դեռևս վիճելի է, քանի որ Հունաստանը և Կիպրոսը, որոնք
ներքաշված են Անկարայի հետ երկարատև վեճերի մեջ, դեմ են այս երկրի ներկայացուցիչներին
հրավիրելուն։ Թուրքիան մնում է ԵՄ անդամակցության պաշտոնական թեկնածու, թեև բանակցությունները
տարիներ շարունակ փակուղում են։ Այս առիթով էլ Միշելն ասել է, որ ԵՄ-ն պետք է հրավիրի
Թուրքիային, սակայն կառույցը պետք է համոզված լինի, «որ աջակցություն կա բոլոր գործընկերների կողմից»: Նշվում է նաև, որ հրավիրվել
են նաև Նորվեգիան ու Շվեյցարիան, ինչպես նաև ԵՄ անդամակցությանը սպասող 9 երկրներ,
այդ թվում՝ Ուկրաինան, Մոլդովան, Վրաստանն ու Արևմտյան Բալկանների 6 երկիր, ինչպես
նաև ոչ թեկնածուներ՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը։
Ըստ էության, ԵՄ այս որոշումից
զարմանալ պետք չէ, քանի որ ԵՄ-ն հետսովետական տարածքում փաստացի մոբիլիզացրել է իր
ողջ ռեսուրսը Ռուսաստանի դեմ: Ակնհայտ է, որ ՌԴ դեմ ակտիվ գործիքներից մեկը, որն այս
փուլում կարող է օգտագործվել, դա նույն այդ տարածքում ձևավորված Արևելյան գործընկերության
գոտին է և այդ ծրագիրը ներառող երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը, որոնք
ԵՄ անդամակցության հայտ չեն ներկայացրել, սակայն այդ ծրագրում են:
Միանշանակ է,
որ այստեղ առկա են առանցքային դրվագներ․ մասնավորապես այստեղ հետաքրքրական
հանգամանքն այն է, որ այս դեպքում և աշխարհաքաղաքական այս իրավիճակում ԵՄ-ն ԱլԳ երկրներից
չի պահանջում հստակ ընտրություն կատարել, այդ մասին հայտարարել։ Հակառակը՝ իր քաղաքականությունն
է վարում, քանի որ դա հարկավոր է ԵՄ-ին։ Փաստացի ԵՄ-ն արդեն իսկ ինտեգրված է տարածաշրջանում
և այնտեղ առկա խնդիրների կարգավորմամբ է զբաղվում, դրանից բացի՝ սերտացնում է համագործակցությունը՝ նույնիսկ ընկալելով,
հասկանալով որոշ իրողություններ և այն, որ, օրինակ, Ադրբեջանը չի հայտարարում, որ ունի
եվրոպական ինտեգրման ցանկություն։ Ի դեպ՝ մի քանի տարի առաջ իրավիճակը լիովին տարբեր
էր ԵՄ քաղաքականության շրջանակում, պահանջվում էր հստակ կողմնորոշում, հայտարարություններ,
իսկ հիմա այդպես չէ: Այնուամենայնիվ, ԵՄ-ն գուցե գիտի, որ մերժում չի ստանալու: Ավելին
ասեմ, դեռ հայտնի չէ, թե երբ են անդամակցելու Վրաստանը, Ուկրաինան, Մոլդովան, թեև ԵՄ անդամ
երկրների մի շարք պաշտոնյաներ պայքարում են նրանց անդամակցության համար: Սակայն ուկրաինական
պատերազմի ընթացքում ևս դա անորոշ մի հարց է և այդպես էլ կմնա, իսկ առջևում ԵՄ-ին ավելի
մեծ փորձություններ են սպասվում, և հայտնի չէ, թե ինչպես ԵՄ ժողովուրդները կհաղթահարեն
դրանք և ինչպիսի մոտեցում այդ ամենի արդյունքում կունենան ընդլայնման հարցի վերաբերյալ:
Եթե անդրադառնանք
ԱլԳ մյուս երկրներին, ապա նրանց վերաբերյալ անորոշությունը շատ ավելի մեծ է․ ըստ էության, Բելառուսի դեպքում ամեն ինչ հասկանալի է, իսկ Հայաստանն ու Ադրբեջանը,
որոնք նաև հակամարտություն ունեն և ունեն համագործակցություն ԵՄ-ի հետ, կարող են հրավիրվել,
սակայն անդամակցության հեռանկարից խոսելն ավելորդ է, դա ներկայումս պետք չէ ո՛չ ՀՀ-ին
ու Ադրբեջանին, ո՛չ ԵՄ-ին, որն ընդլայնման մեծ գործընթացի ռեսուրս չունի, բայց կարող
է նման միջոցառումներով ստեղծել նման քարոզչական ազդեցություն:
Ընդհանուր այս
դասավորվածությունից ակնհայտ է դառնում, որ ԵՄ-ն փորձում է սրանով իր ազդեցությունը
տարածել, միջնորդությունը հարավկովկասյան խնդիրների կարգավորման հարցում դարձնել անխոչընդոտ՝ երկու երկրներին
դարձնելով ԵՄ-ին լոյալ գործընկերներ, իսկ ավելի պարզ՝ ձեռքի խաղալիք: Սակայն, թե ռեալ
ինչ կարող է ԵՄ-ն առաջարկել Հվ. Կովկասի երկրներին, բացի ֆինանսական որոշ ներարկումներից՝ բարդ
է պատկերացնելը: Միանշանակ է, որ մեր տարածաշրջանում առկա խնդիրների գործնական լուծման
հարցում, ՌԴ-ն ակնհայտ շատ ավելի մեծ լծակներ ու ազդեցություն ունի, քան մեկ այլ բևեռ։
Ամփոփելով ընդգծենք
նաև, որ անկասկած ԵՄ ոչ պաշտոնական գագաթնաժողովի հիմնական քննարկումները վերաբերելու
են Ուկրաինային, ընթացող պատերազմին և Ռուսաստանի դեմ քաղաքական ուղենիշներին:
Արմեն Հովասափյան
