Ինչպես հայտնի
է՝ Վլադիմիր Պուտինն օրերս հեռախոսազրույց է ունեցել Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Իլհամ
Ալիևի հետ։ Ըստ Կրեմլի տարածած հաղորդագրության՝ Պուտինն ու Էրդողանը քննարկել
են ռուս-թուրքական բազմակողմ համագործակցության հետագա զարգացման հարցերը, կողմերը
հաստատել են իրենց մտադրությունը առևտրատնտեսական կապերի ընդլայնման, այդ թվում՝ էներգետիկ
ոլորտում համատեղ ռազմավարական նախագծերի խթանման գործում: Ինչպես նաև անդրադարձ է
եղել Ուկրաինայում տիրող իրավիճակին։
Միանշանակ է,
որ մեզ համար էական ու առանցքային է Պուտին-Ալիև հեռախոսազրույցի բովանդակությունը։
Ըստ հաղորդագրության` մանրամասն քննարկվել է Հարավային Կովկասում տիրող իրավիճակը։
Նշվել է հայ-ադրբեջանական սահմանին կայունության ու անվտանգության ապահովման, տարածաշրջանում
տնտեսական ու տրանսպորտային կապերի հաստատման համակարգված ջանքերի կարևորությունը։
Նշվում է նաև, որ հաստատվել է Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների՝
2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի, հունվարի 11-ի և 2021 թվականի նոյեմբերի 26-ի հիմնարար
եռակողմ համաձայնագրերը հետևողականորեն իրականացնելու մտադրությունը։ Ի դեպ՝ հաղորդագրության
մեջ նշվում է, որ Ալիևը Վլադիմիրովիչին տեղեկացրել է օգոստոսի 31-ին Փաշինյանի և Միշելի
հետ կայացած հանդիպման մանրամասները։
Նախօրեին տեղեկություն
տարածվեց, որ առաջիկա օրերին Մոսկվա է պատրաստվում մեկնել նաև Նիկոլ Փաշինյանը։ Պետք
է արձանագրենք, որ առաջինը Պուտինին Ալիևն է ներկայացրել Բրյուսելում տեղի ունեցած
բանակցությունների արդյունքները, սակայն ավելի տրամաբանական կլիներ, եթե դա աներ հայկական
կողմը։ Փաստացի սա նշանակում է, որ որքան էլ բանակցությունները Բրյուսելում են, Ռուսաստանի
դիրքորոշումը ներկայումս շարունակում է կարևոր մնալ որպես միջնորդ, և, առանց Ռուսաստանին
տեղեկացնելու, հնարավոր չէ առաջ շարժվել։
Հատկանշական է
նաև այն, որ եթե կենտրոնանանք զրույցի բովանդակության վրա, ապա պատահական չէ, որ հայ-ադրբեջանական
սահմանին միջադեպի ֆոնին Պուտին-Ալիև հեռախոսազրույցում անդրադարձ է կատարվում իրավիճակին
հայ-ադրբեջանական սահմանին, իրավիճակը կայունացնելու և մեծ սրում թույլ չտալու նպատակով։
Տարածված հաղորդագրությունից
պարզ է դառնում, որ հեռախոսազրույցի ժամանակ քննարկվել է նաև սահմանազատման հանձնաժողովի
աշխատանքի դինամիկան, եռակողմ փաստաթղթերը, սակայն, ինչպես և կարելի էր կանխատեսել, բոլոր թեմաների
կենտրոնում, այսպես կոչված, «խաղաղության համաձայնագրի» հարցն է։ Ըստ էության, դա ներկայումս
գոյություն ունեցող ամենակարևոր հարցը և այստեղ ամենամեծ ինտրիգն այն է, թե որքանով
է հնարավոր մոտ ապագայում նման համաձայնագրի կյանքի կոչումը։ Հենց այստեղ է, որ առաջ են գալիս
տրամաբանական մի շարք հարցեր. ինչպես նշում է Իլհամ Ալիևը, արդյոք համաձայնագիրը շրջանցելո՞ւ
է Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը կամ թե չէ ի՞նչ ձևաչափով է լինելու և ի՞նչ հարցեր է ներառելու։
Ի դեպ՝ առաջնային
նշանակություն ունի նաև այն, որ եթե համաձայնագիրը կնքվի, և ԵԱՀԿ ՄԽ-ն աշխատանքը չսկսի,
ինչպիսի՞ն է լինելու Ղարաբաղի ճակատագիրը, ինչպես նաև օդում կախված է շարունակում մնալ
խաղաղապահների հարցը։ Հարցերը շատ են, իսկ բանակցությունները՝ հիմնականում փակ, հրապարակային
դաշտում ողողված տարաձայնություններով, սակայն գործընթացը փաստացի առկա է չնայած հանրային
և փորձագիտական սեգմենտի համար անորոշությունները չափազանց շատ են։
Արմեն Հովասափյան
