Վաշինգթոնի միջնորդությամբ ընթացող Հայաստանի ու Ադրբեջանի արտգործնախարարների բանակցությությունների վերաբերյալ տեղեկատվությունից ակնհայտ է, որ «Հարաբերությունների կարգավորման համաձայնության» անվան տակ երկու երկրների միջև հապշտապ ինչ-որ բան ստորագրելու գործընթաց է տարվում: կողմերն ու հատկապես միջնոր ամերիկյան կողմն այնքան են շտապում, որ նույնիսկ ձևակերպումների նկատմամբ են անտարբեր՝ միայն թե մի բան համաձայնեցվի, հայտարարվի, ստորագրվի:

Նախ անդրադառնանք մեծ աղմուկ հանած «էթնիկ փոքրամասնությունների» վերաբերյալ դրույթին: Այն, որ հայկական կողմը՝ արտգործնախարարի և Հայաստանի կողմից Թուրքիայի հետ բանակցողի (համատեղությամբ՝ ՀՀ ԱԺ փոխխոսնակ) մակարդակով համաձայնվել է Արցախի ժողովուրդը ճանաչել որպես Ադրբեջանի կազմում էթնիկ փոքրամասնություն, արդեն հանցագործություն է ոչ միայն Արցախի նկատմամբ, այլև՝ ողջ հայության: Բայց սա «ապագա կա»-ի միակ թակարդը չէ: Բանն այն է, որ էթնիկ փոքրամասնությունների իրավուքների ու անվտանգության նկատմամբ վերաբերմունքը Վաշինգթոնում քննարկվում է նաև Հայաստանի հանգամանքով: Այսինքն, բանակցությունների բովանդակությամբ, նաև Հայաստանում պետք է «էթնիկ փոքրամասնությունների» իարվունքներն ու անվտանգությունն ապահովվեն:

Հիմա հարց. Հայաստանում կա՞ մի էթնիկ փոքրամասնություն, որի իրավունքներն ու անվտանգությունը կասկած է հարուցում որևէ  մեկի մոտ: Չկա և չի եղել: Բայց դա չի նշանակում, որ մոտ ապագայում չի կարող լինել: Ակնհայտ է, որ Վաշինգթոնում քննարկվում է նաև ադրբեջանցիների ներհոսքը ՀՀ տարածք: Այսօր ՀՀ սուվերեն տարածքում գտնվող ադրբեջանական զինուժն անուղղակիորեն երաշխավորում է Ադրբեջանին և Թուրքիային, որ բանակցային գործընթացում Փաշինյանն «անհոգնել» կշարունակի իր պարտվողական քաղաքականությունը և առաջին փուլի համար կհանձնի Արցախը: Կապ չունի, թե Փաշինյանը դա ի՞նչ հիմնավորումներով կանի, ինչ կստի կամ ում կբանտարկի: Եթե դրանից հետո Հայաստանում, 35 տարի անց, նորից ադրբեջանցիներ հայտնվեն, ապա նրանք փոխարինելու են այսօրվա իշխանությունների կողմից խաբված էլեկտորատին և ստանձնելու են Հայաստանի ցանկացած իշխանության թիկունքում 5-րդ շարասյան դեր: Թող ոչ մի կասկած չլինի, որ այդ «վերադարձածների» ճնշող մեծամասնությունը լրտեսելու է հօգուտ Ադրբեջանի և նրա դաշնակիցների, իսկ հարկ եղած դեպքում պերմանենտ անկայունության օջախ են դառնալու:

Հիմա մեկ այլ եզրույթի մասին, որ բանակցվում է Վաշինգթոնում: ԱՄՆ պետքարտուղարության Կովկասի բանակցությունների գծով ավագ խորհրդական Լուիս Բոնոյի խոսքերից պարզվում է, որ Հայաստանը և Ադրբեջանը կարող են տարածաշրջանում ունենալ «հավաքական անվտանգության» սեփական կառույց կամ համակարգ: Սա արդեն սենսացիոն նորություն է՝ նույնիսկ Փաշինյանի «զրոյական կետի» տրամաբանության տեսանկյունից: Մինչև հիմա տարածաշրջանում երկու անվտանգային համակարգ է գործում՝ ՀԱՊԿ տիրույթում Հայաստանն է, իսկ Ադրբեջանը վաղուց ընտրություն է կատարել դեպի Թուրքիա, այսինքն՝ ՆԱՏՕ: Վրաստանը նույնպես ՆԱՏՕ-ացման ճանապարհին է: Այդց դեպքում ո՞ւմ դեմ, ինչի՞ համար պետք է տարածաշրջանում նոր՝ լոկալ, անվտանգային ֆորմատ ստեղծվի: Առաջին հնարավոր թիրախը Իրանն է, որին հավաքական Արևմոտքն այդպես էլ չի կարողանում «կուլ տալ»: Լավ, իսկ Ռուսաստանը՞: Միամտություն կլինի մտածել, որ Վաշինգթոնում անտեսել են իրենց հիմնական քաղաքական և ստրատեգիական հակառակորդին, որի դեմ բոլոր հնարավոր միջոցներով պատերազմում են Ուկրաինայում: Եվ հենց այստեղ է, որ նշմարվում է վաշինգթոնյան բանակցությունների շտապողականության հիմնական պատճառը: Այս բանակցային «արագավազքի» հիմնական նպատակը Անդրկովկասից Ռուսատանի ռազմակաքաղաքական հեռացումն է: Միայն Հայաստանն է, որ ռուսական ներկայություն է ապահովում տարածաշրջանում, և հենց Հայաստանը, ավելի ճիշտ՝ Հայաստանի այսօրվա իշխանությություն կարող է ապալեգիտիմացնել այդ ներկայությունը:  

Եթե ընդհանրացնենք, ապա Վաշինգթոնը հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները շտապում է բերել մի հանգրվանի, որտեղ Հայաստանը համաձայնվում է հանդես գալ ընդգծված հակառուսական դիրքորոշմամբ, և որի երաշխիքը Ադրբեջանին պատանդ թողնված Արցախն է, ՀՀ սահմաններում տեղակայված ադրբեջանական զինուժը և ձևավորվող ադրբեջանական «էթնիկ փոքրամասնությունը»: Այս ողջ պատմության մեջ ամենազազրելին այն է, որ Հայաստանը և Արցախը ոչինչ չեն շահում, շահում է բացառապես Նիկոլ Փաշինյանը, ով ամեն գնով փորձում է պահել իր իշխանությունը: