Հարավային Կովկասում և, հատկապես, հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների և Արցախյան հիմնահարցի շուրջ գլոբալ՝ Ռուսաստան-Արևմուտք առճակատումն անընդհատ նորանոր դրսևորումներ է ստանում: Չնայած այն հանգամանքին, որ օրերս Բաքվում Սերգեյ Լավրովը հայտարարեց, որ Ռուսաստանը Հայաստանին ու Ադրբեջանին համառորեն իր միջնորդական ծառայությունները չի առաջարկում, նկատելի է, որ ՌԴ-ն մեր տարածաշրջանում նոր մարտավարության է անցել, որում ՌԴ-ի ծառայությունները մերժող պաշտոնական Երևանի դերակատարությունը մինիմալի է հասցված:

Ինչպես հայտնի է, անցյալ տարվա երկրորդ կեսին Արևմուտքի և մասնավորապես Վաշինգտոնի հովանու ներքո ձեռք բերված բարձրաստիճան պայմանավորվածությունների համաձայն, Լեռնային Ղարաբաղ-Ադրբեջան երկխոսության միջազգային մեխանիզմ պետք է ստեղծվեր: Այս մասին հայտնի դարձավ թելեգրամյան մի փաստաթղթի հրապարակումից, որը կազմվել էր Արմեն Գրիգորյան-Ջեյք Սալիվան-Հիքմեթ Հաջիև հանդիպմանը: Ըստ տեղեկությունների՝ հենց այդ փաստաթուղթն էր եղել Փաշինյանի, Ալիևի ու Էրդողանի միջև հոկտեմբերի 6-ին Պրահայում կայացած քննարկումների առանցքային թեման։ Մասնավորապես փաստաթղթի 3-րդ կետում ասվում էր. «Ադրբեջանի կառավարությունը կառաջադրի ներկայացուցչի, ով կաշխատի ԼՂ-ի հայ էթնիկ համայնքի կողմից նշանակված ներկայացուցչի հետ՝ քննարկումներ անցկացնելու ԼՂ բնակիչների իրավունքների և անվտանգության վերաբերյալ: Ներկայացուցիչները կապահովեն թափանցիկություն միջազգային հանրությանը՝ իրենց քննարկումների վերաբերյալ»:

Այդ փուլում խոսքը Ադրբեջանի սեպտեմբերյան հարձակմանը հաջորդած ժամանակաշրջանի մասին էր, Ադրբեջանն ըստ էության չհամաձայնեց նման մեխանիզմ գործարկել՝ հատկապես դրա միջազգային բաղադրիչի պատճառով, թեև նույնիսկ հստակեցված չէր, թե ինչ ասել է «երկխոսության միջազգային մեխանիզմ»: Այնուամենայնիվ, նման մեխանիզմ գործարկելու հարցը դուրս չի եկել բանակցային օրակարգից, որը վերսկսվել է և նոր թափով ընթանալու է Արևմուտքի, մասնավորապես՝ Բրյուսելի հովանու ներքո:

Ի դեպ՝ կարևոր է հավելել, որ օրերս Լավրովի Բաքու կատարած այցի ժամանակ Իլհամ Ալիևն ասել էր, թե Բաքուն պատրաստ է կառուցողական աշխատել ռուսական կողմի հետ՝ Ադրբեջանի և ՌԴ-ի միջև հակամարտությունը կարգավորելու գործում, ինչպես նաև նշել, թե ակնկալում է, որ 2023թ. Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունները նորմալացնելու ճեղքման տարի կլինի: Լավրովը պատասխան խոսքում ընդգծել է երկու երկրների դաշնակցային հարաբերությունների բարձր մակարդակը՝ համոզմունք հայտնելով, որ այդ հարաբերություններն ապագայում ևս կամրապնդվեն բոլոր ոլորտներում։ Այստեղ հատկանշական է նաև այն, որ Լավրովը ռուս-ադրբեջանական դաշնակցային հարաբերությունների մասին այս այցի ընթացքում ընդգծեց բազմաթիվ անգամներ, ըստ էության ցույց տալով, որ տարածաշրջանում ՌԴ քաղաքականության ճարտարապետության մեջ ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունները լիովին նոր մակարդակի են անցնում:

Ըստ էության՝ ստեղծվել է լրիվ տրամաբանական մի իրավիճակ, որը միանշանակ չի բխում մեր շահերից։  Այսօր, երբ Հայաստանը խաղադրույքներ է անում Արևմուտքի՝ ԵՄ-ի վրա, մերժելով ՀԱՊԿ-ին և դիմավորելով ԵՄ դիտորդներին, Մոսկվան իր հերթին՝ սերտացնում է համագործակցությունը Բաքվի հետ՝ առավելապես խաղադրույքներ անելով Բաքվի վրա: Շեշտենք, որ սա նորություն է ՌԴ անդրկովկասյան քաղաքականության մեջ, որը պայմանավորված է այն փոփոխություններով, որոնք տեղի են ունենում տարածաշրջանում, և որոնց ՌԴ-ն պետք է ինչ-որ կերպ արձագանքեր՝ փորձելով պահպանել իր դիրքերը:

Լավրովը Բաքվում փաստացի ընդգծեց կողմերի ինքնիշխան ընտրությունը միջնորդի ընտրության հարցում: Ռուսական նոր մարտավարության տիրույթում, թերևս, պետք է ընկալել նաև խաղաղապահների միջնորդությամբ Արցախի ու Ադրբեջանի ներկայացուցիչների միջև քննարկումները: Ասել է թե ստացվում է, որ առանց Երևանի ևս Մոսկվան իր քաղաքականությունն իրականացնում է:

Հատկանշական է, որ ադրբեջանական այցի ընթացքում Լավրովը հնարավորինս քիչ անդրադարձավ հայաստանյան թեմատիկային՝ փորձելով շեշտը դնել ռուս-ադրբեջանական նոր մակարդակի հարաբերությունների վրա՝ դրանք որակելով դաշնակցային-ռազմավարական: Ստացվում է, որ Լավրովի այցի կարևորությունը ռուս-ադրբեջանական նոր որակի հարաբերությունների ամրագրումն էր:

Այս իրավիճակում չափազանց բարդ է ասել, թե Միշելի հովանու ներքո ՀՀ-Ադրբեջան բանակցություններն ինչպես կանցնեն, եթե բանակցային որոշ բաղադրիչներ անցնեն ՌԴ հովանու ներքո և որոշներն էլ մնան Արևմուտքի համակարգման ներքո:

Արմեն Հովասափյան