Հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների զարգացումներում, կարծես թե, մնում է բեմադրել միայն էնդշփիլը։ Ըստ էության՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը շարունակում են փոխանակվել հնարավոր «Խաղաղության պայմանագրի» վերաբերյալ առաջարկներով: Օրերս Սերգեյ Լավրովն ակնարկեց, որ վերջին շրջանում Հայաստանն ու Ադրբեջանը կրկին առաջարկներ են են փոխանակել՝ ամենայն հավանականությամբ նոյեմբերի 7-ին, Վաշինգտոնում կայացած Միրզոյան-Բլինքեն-Բայրամով հանդիպմանն ու դրանից հետո: Երեկ խորհրդարանի ամբիոնից Արարատ Միրզոյանը հստակեցրեց, որ հայկական կողմը ստացել է Բաքվի առաջարկները, որոնք ըստ էության արձագանք են հայկական կողմի առաջարկներին: «Մենք ստացել ենք ադրբեջանական կողմի առաջարկները, հերթական առաջարկները, և հանդես կգանք մեր հերթական առաջարկներով»,-նշեց նա։ 

Ի դեպ՝ օրերս Մոսկվայում Սերգեյ Լավրովը Բայրամովի հետ հանդիպման ժամանակ կրկին ակնարկել էր, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը համաձայնել են բոլոր հարցերը լուծել ՄԱԿ-ի կանոնադրության և 1991թ. Ալմա Աթայի հռչակագրի հիման վրա: Թեև հայկական կողմը վերապահմամբ է վավերացրել Ալմա Աթայի հռչակագիրը, սակայն Լավրովը այն ներկայացնում է հետևյալ կերպ. «Այդ հռչակագիրն ասում է, որ բոլոր միութենական պետությունները հաստատում են սահմանների անխախտելիությունը Խորհրդային Միության պետությունների միջև գոյություն ունեցող սահմաններով: Այլ կերպ ասած` այն ժամանակ ԼՂԻՄ-ը միանշանակ Ադրբեջանի Սոցիալիստական Հանրապետության մաս էր, և երբ դրան հավանություն են տալիս թե Հայաստանը, թե Ադրբեջանը, թե Ֆրանսիան, թե Շառլ Միշելը՝ ասելով, որ ճանաչում ենք Ալմա Աթայի հռչակագիրը առանց որևէ վերապահման, դա, իհարկե, հեշտացնում է հետագա աշխատանքը, քանի որ լուծում է հարցը, թե ինչպես մոտենալ ԼՂ կարգավիճակի հարցին»:

Իրադարձությունների ընթացքը և զարգացումները, ըստ էության, խոսում են այն մասին, որ հաջորդ բանակցություններն, ամենայն հավանականությամբ, տեղի կունենան ռուսական հովանու ներքո, թեև ինքնին այդ փաստը չի նշանակում, որ գործընթացը կշարունակվի կամ վերջնակետին կհասնի Ռուսաստանում: Ռուսաստանը, ինչպես և Արևմուտքը, փորձում է գործընթացը տեղափոխել իր դաշտ՝ փորձելով գրավել հատկապես Ադրբեջանի ուշադրությունը և հավանությունը: Համարվում է, որ Հայաստանն անվտանգային առումով կախում ունեցող, եվրասիական պրոյեկտներին միացած երկիր է, իսկ Ադրբեջանը, թեև պրակտիկորեն աշխարհաքաղաքական քիչ մանևրներ է անում, սակայն այդ նույն առումով ավելի անկախ ու ինքնավստահ է գործում, որի գլխավոր պատճառներից մեկն էլ թուրք-ադրբեջանական հարաբերություններն են:

Անկախ նրանից թե տվյալ դեպքում ինչպես է ինքնամատուցվում Ադրբեջանը և ինչ թեզեր է փորձում տիրաժավորել՝ ռուսական քիմքին հաճոյանալու նպատակով, ակնհայտ է, որ տակտիկական հնարքներով ռուսական դիվանագիտությունը փոխելու է շեշտադրումները, քանի որ ՌԴ-ի համար Ղարաբաղում ներկայությունը չափազանց կարևոր է: Կարգավիճակի հարցի լուծումն այն տրամաբանությամբ, որը ներկայացնում է Լավրովը, ռուսական տեսանկյունից թուլացնելու է ՌԴ-ին: Ասել է թե՝ կողմերին բանակցային իր դաշտ տեղափոխելուց հետո ՌԴ-ն ինչ–որ բովանդակային փոփոխություններ է մտցնելու, ինչն իրենից մեծ բարդություն չի ներկայացնում դինամիկ ռեգիոնալ ու աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների ֆոնին:

Միաժամանակ չպետք է մոռանալ, որ Արևմուտքը վերջին շրջանում Հարավային Կովկասում ավելի վստահ ու ակտիվ է գործում: Ամերիկյան կողմից այցերը շարունակվում են և ուղղված են արևմտյան պլատֆորմի ամրապնդմանը, իսկ ԱՄՆ-ի բարձրաստիճան առաջարկները, ինչպես տեսնում ենք, կողմերը չեն կարողանում մերժել: Այլ հարց է, որ համաձայնությունների չեն հանգում և պատճառներ են փնտրում աշխարհաքաղաքական մանևրումների համար: Ըստ էության՝ փաստն այն է, որ հակամարտության շուրջ, Հայաստան-Ադրբեջան առճակատումից բացի, այսօր ականատես ենք նաև ՌԴ-ԱՄՆ կամ ՌԴ-Արևմուտք սուր առճակատման կամ մրցակցության, որն էականորեն ապակայունացնում է մթնոլորտը ողջ տարածաշրջանում:

Արմեն Հովասափյան