Պետությունն անցնում է քաղաքացիների եկամուտների համընդհանուր հայտարարագրման։ 2023թվականի հունվարի 1-ից
ՀՀ բոլոր քաղաքացիրները պետք է հայտարարագրեն իրեն եկամուտները։ Հանրային իրազեկման
բացակայությունը բազմաթիվ անպատասխան հարցեր է առաջացրել քաղաքացիների շրջանում՝ ինչպե՞ս
հայատարարգրել, արդյո՞ք համակարգը հասանելի է բոլորի համար, կա՞ պարզեցված համակարգ,
կայք, որ հասկանալի կլինի հասարակության բոլոր շերտերի համար, համակարգչին չտիրապետող
քաղաքացիներին ո՞ր պետական մարմինը պետք է աջակցի և ամենակարևորը՝ ո՞րն է դրա նպատակը,
ի՞նչ խնդիր է դրանով լուծում պետությունը։ Տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանն ասում է, որ համընդհանուր
հայտարարագրման համակարգն արդեն իսկ գործում է զարգացած երկրներում, իսկ զարգացող երկրներից
շատերը ձգտում են դրան։ «Համակարգը միաժամանակ մի քանի խնդիր է կարողանում լուծել։
Նախ ատևերի մակարդակն է կրճատում տնտեսության մեջ, պետությունն ունենում է իր բնակչության
կենսամակարդակի մասին ամբողջական տեղեկատվություն և թույլ է տալիս իրականացնել
հասցեական սոցիալական քաղաքականություն։ Հիմա բոլորին նպաստներ կամ բժշկական օգնություն
են տրամադրում՝ համարելով, որ այս կամ այն խմբի անդամ է և, միաժամանակ, չդիտարկելով, որ
արտերկրից գումար է ստանում, ունի ավանդներ և այլն։ Նման ինստիտուտ ունենալու գաղափարը
պետք է ողջունել, սակայն ցանկացած գաղափար իրականացման ժամանակ կարող է այնպես խեղաթյուրվել,
որ մտածված դրականը բնակչությունը չհասկանա կամ չընդունի՝ տեսնելով միայն բացասական
կողմերը։ Առաջնային է իրազեկումը՝ պետք է ներկայացվի դրա օգուտների, դրականի մասին։
Այս պահին կառավարությունը տանում է միայն այն թեզը, որ ստվերը կկրճատվի։ Այսինքն
մարդիկ, որոնք անշուշտ ունեն որոշակի ստվերային եկամուտ, վախենում են դրանից, մտածում
են, թե դրանք կարող են հարկվել, որոշներն էլ մտածում են, որ հնարավոր է հարկվի դրսից
եկած եկամուտը և ի սկզբանե ընդդիմանում են»,- նշեց մասնագետը։
Կարևոր է նաև այն, որ այն երկրներում,
որտեղ այս օրենքի կիրառման պրակտիկա կա, նշված է սև եկամուտների որոշակի շեմ, որը չի
հարկվում։ Սա օգնում է, որ մանր եկամուտները երկրից դուրս չհոսեն և չվնասեն տնտեսությանը։
Պարսյանի համար անընդունելի է՝ ասել, վե՛րջ, 2023թ-ից բոլորը հայտարարգիր են ներկայացնում։
Նշում է՝ սա տանելու է այս գաղափարի համընդհանուր արժեզրկման։ «Համակարգը պետք է ներդրվի
աստիճանաբար։ Կարելի նախ այն ներդնել տարբեր խմբերի համար։ Օրինակ՝ պետական ողջ
համակարգն անցնի հայտարագրման, ապա բանկային համակարգը։ Դա թույլ կտա դիտարկել նաև
բացթողումները և այլ խնդիրներ։ Մինչև այժմ նույնիսկ պետական պաշտոնյաները չեն կարողանում հայտարարգիր
ներկայացնել, դա անում են բազմաթիվ սխալներով։ Պաշտոնյա ունենք, որ աշխատավարձը վարկից
չի տարբերում: Կառավարությունն ունի գաղափար, բայց մասնագիտական ոլորտային քննարկումներ
չկան։ Հաջորդ տարիների ընթացքում մենք ունենալու ենք պարտքի սպասարկման բեռի աճ և, դրանով
պայմանավորված, այս պահից կառավարությունը մշակում է լրացուցիչ եկամուտների հավաքագրման
աղբյուրներ»,- նշեց տնտեսագետը։
Պարսյանի խոսքով՝ կարիք կա օրենքն ամրագրել նաև ենթաօրենսդրական ակտերով, փոփոխություններ
կատարել հարկային օրենսգրքում, ՊԵԿ-ին լրացուցիչ գործառությներով օժտել․ «Հարկային
մարմինները պետք է կարողնան նաև այդ տեղեկատվությունը մշակել։ Ակնհայտ է, որ այս պահին
մեր հարկային մարմինները նման տեղեկատվության մշակման կարողություններ չունեն։ Հիմա
պետական պաշտոնյաների մակարդակով դա արվում է և հարկային մարմինները դրան վերլուծություն
կամ գնահատական չեն տալիս։ Հարկայինն այս պահին դարձել է տվյալներ ֆիքսող»։
Կան ռիսկեր, որ կմեծանա ստվերային շրջանառությունը, որն էլ բնականաբար կազդի տնտեսության
վրա։ Պարսյանը նկատում է՝ նախագիծը նոր չէ, դեռ 2011-12 թթ դրա մասին խոսվում րէ, հայեցակարգ էր ընդունվել: Հիմա, այս լավ
գաղափարի իրագործումը չտապալելու համար, պետությունը պետք է համարժեք քայլեր ձեռնարկի,
ինչպես դա աշխարհում է արվում։ «Այս խնդիրը կարելի է լուծել չհարկվող շեմի մաոսվ։
Կարելի սահմանել օրինակ 30 000 դոլոր չհարկվող շեմ մեկ բնակչի մասով»,- եզրափակեց
տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը։
