Ինչպես հայտնի է՝ օրերս Սերգեյ Լավրովը հայտարարել էր, որ հայ-ադրբեջանական սահմանին հնարավոր է ՀԱՊԿ դիտորդներ օգտագործել՝ ընդհանուր իրավիճակը տեղում հանգամանալից ուսումնասիրելու և գնահատելու նպատակով։ Նա մասնավորապես ասել է, որ ներկայումս քննարկվում է Ադրբեջանի, ՀՀ և Ռուսաստանի առաջնորդների համաձայնությունների իրականացման նպատակով բարենպաստ պայմանների ստեղծմանը նպաստելու համար ՀԱՊԿ դիտորդների օգտագործման հնարավորությունը:

Լավրովի հավաստմամբ՝ պաշտոնական Մոսկվան մեծ նշանակություն է տալիս ՀԱՊԿ-ի շրջանակում համագործակցությանը: Սրան զուգահեռ, Ժնևում հոկտեմբերի 2-ին տեղի ունեցավ Հայաստանի և Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարների հանդիպումը։

Պաշտոնական հաղորդագրության համաձայն՝ հայկական կողմը վերահաստատել է իր դիրքորոշումը՝ ՀՀ ինքնիշխան տարածքից ադրբեջանական զորքերի դուրսբերման և բոլոր հայ ռազմագերիների անհապաղ ազատ արձակման վերաբերյալ։ Կարևորվել է սահմանային իրավիճակի վերահսկման միջազգային մեխանիզմների ներդրումը։ Միրզոյանն ընդգծել է, որ Ադրբեջանի ԶՈՒ իրականացրած պատերազմական հանցագործությունները հստակ գնահատականի պետք է արժանանան միջազգային ատյանների կողմից, իսկ հանցագործները՝ պատասխանատվության ենթարկվեն։ Հավելենք, որ երեկ սոցցանցերում և տելեգրամ ալիքներում տեսանյութ էր հրապարակվել, որտեղ պարզ երևում էր, թե ինչպես են ՀՀ սուվերեն տարածք ներխուժած ադրբեջանական ագրեսորները գնդակահարում անզեն և արդեն գերի հանձնված հայ զինվորներին։ Բացի դրանից՝ կողմերը մտքեր են փոխանակել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև «խաղաղության պայմանագրի», Լեռնային Ղարաբաղի հայության իրավունքների և անվտանգության երաշխիքների ապահովման վերաբերյալ, այդ թվում` Ստեփանակերտի և Բաքվի միջև քննարկումների մեխանիզմի ստեղծման միջոցով։

Ակնհայտ է, որ Ժնևում տեղի ունեցած բանակցությունները բավական բարդ են ընթացել, քանի որ սեպտեմբերյան ռազմական ագրեսիան ակնհայտորեն խախտել է այն դիվանագիտական տրամաբանությունը, որը հաստատվել էր ԵՄ խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի միջնորդությամբ։ Կարող ենք արձանագրել, որ ժնևյան հանդիպումն իր բնույթով ավելի ինֆորմատիվ կլինի և կտա մի շարք հարցերի պատասխաններ։

Ըստ էության, ուրվագծվում է այն պատկերը, որ Ռուսաստանը կշարունակի ներկայություն պահպանել այն տեղերում, որտեղ դրա անհրաժեշտությունը կա, և որը, քայլեր չանելու դեպքում, Արևմուտքը կարող է զբաղեցնել։ Սակայն դիվանագիտական դաշտում ՌԴ-ն դեռ մասնակցության չի ձգտում։ Մոսկվայի համար ավելի կարևոր է սահմանազատման գործընթացը և կոմունիկացիաների շուրջ բանակցությունները։ Այսքանը նման ծանր փուլում բավարարում է Մոսկվային, ամեն հարցով հնարավոր չէ զբաղվել, թեև չի բացառվում, որ, այսպես կոչված, «խաղաղության համաձայնագրի» ուղղությամբ լինեն քայլեր։ Այնուամենայնիվ կողմերի միջև ծանր դիվանագիտական առճակատում կա՝ հենվելով ԱՄՆ-ի, ԵՄ-ի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի ու Թուրքիայի վրա։

Ի մասնավորի՝ այս ամենը բովանդակային առումով ոչինչ չի փոխում, սակայն աշխարհաքաղաքական առումով կա պայքար վերջնական կարգավորման դափնիները վայելելու և տարածաշրջանում հաստատվելու հարցում։ Այստեղ փաստենք, սակայն, որ  Ուկրաինայում, ինչպես տեսնում եք, լիովին նոր սցենարներ են ծավալվում, որոնց վրա է թե՛ Ռուսաստանի, թե՛ Արևմուտքի ուշադրությունը։ Ինչպես տեսնում եք՝ Ռուսաստանը գլոբալ հարց է լուծում իր համար և աշխարհաքաղաքական ժամանակավոր ցնցումների ետևից չի վազում։ Այս համատեքստում կարևոր է այն, որ եթե ՀԱՊԿ դիտորդների տեղակայման կամ ներգրավման որոշումը հաստատվի, այն ևս պետք է դիտարկել Արևմուտք-ՌԴ հարավկովկասյան մրցակցության շրջանակում։

Ըստ էության, ՌԴ-ն անթաքույց դեմ արտահայտվեց միջազգային դիտորդների տեղակայման հնարավորությանը, տեղում ներկայության, դիտորդության և ռազմական բաղադրիչի, անվտանգության հետ կապված հարցերում չի զիջի։

Արմեն Հովասափյան