Միջազգային քրեական դատարանի (ՄՔԴ) գլխավոր դատախազ Քարիմ Խանի հրաժարականի օգտին քվեարկել է դատարանի իրավասությունը ճանաչող երկրների մեծամասնությունը։
Նյու Յորքում ուրբաթ՝ հունիսի 24-ին, կայացած նիստում ՄՔԴ անդամ 125 երկրներից 82-ը քվեարկել են Խանի պաշտոնանկության օգտին, 13-ը՝ դեմ, իսկ 15 երկիր ձեռնպահ է մնացել։
Հատկանշական է, որ Խանի հրաժարականի հարցը քննարկող նիստը տեղի է ունեցել ԱՄՆ տարածքում, մինչդեռ Միացյալ Նահանգները չի աջակցում Հռոմի կանոնադրությանը և նախկինում նույնիսկ պատժամիջոցներ է սահմանել ՄՔԴ աշխատակիցների նկատմամբ։ Հաագայի դատարանի գլխավոր դատախազն ինքը չի կարողացել մասնակցել նիստին, քանի որ Վաշինգտոնի սահմանած պատժամիջոցները թույլ չեն տալիս նրան մուտք գործել ԱՄՆ։
56-ամյա բրիտանացի իրավաբան Քարիմ Խանը ավելի քան մեկ տարի առաջ ժամանակավորապես դադարեցրել էր իր լիազորությունների իրականացումը՝ կապված իր հասցեին հնչած սեռական ոտնձգությունների մեղադրանքների հետ։ Սակայն նա հերքում է մեղադրանքները և հայտարարել է, որ պատրաստ է համագործակցել հետաքննության հետ։
ՄՔԴ գլխավոր դատախազին մեղադրել էր իր օգնականը
2024 թվականի մայիսին լրատվամիջոցները հայտնել էին, որ ՄՔԴ անձնակազմի բաժնի նախաձեռնությամբ հետաքննություն է սկսվել Խանի նկատմամբ։
Ըստ հրապարակումների՝ գլխավոր դատախազի օգնականներից մեկը գործընկերներին հայտնել էր, որ Խանը ոտնձգություններ է կատարել իր նկատմամբ, ինչից հետո ՄՔԴ-ի ներքին վերահսկող մարմինը սկսել էր նախնական քննություն։ Սակայն այն մի քանի օր անց դադարեցվել էր, քանի որ այդ պահին ենթադրյալ տուժողը չէր ցանկացել պաշտոնական բողոք ներկայացնել։
Միևնույն ժամանակ, արտահոսած նյութերի համաձայն, կինը շարունակել էր անձնական շփումները Խանի հետ։
Ավելի ուշ կինը փոխել էր իր որոշումը և հրապարակայնորեն հաստատել մեղադրանքները։ Հայտնի է, որ նրա անունը Սառա է, նա Մալայզիայից է, 2017 թվականից աշխատել է Հաագայի դատարանում, իսկ Խանի անմիջական ղեկավարության ներքո՝ 2023 թվականի փետրվարից։
Կնոջ խոսքով՝ Խանը մի քանի ամիս շարունակ «քայլ առ քայլ խախտել է իր անձնական սահմանները՝ ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ հուզական առումով», իսկ հետո ստիպել է նրան սեռական հարաբերության։
«Իշխանության նման մեծ անհավասարության պայմաններում դա որևէ կերպ չի կարող լինել կամավոր», — ասել է ենթադրյալ տուժողը CNN-ին տված հարցազրույցում։
Միևնույն ժամանակ, CNN-ը նշում է, որ 2026 թվականի մարտին ՄՔԴ-ի կողմից հրավիրված դատական փորձագետների խումբը համապատասխան զեկույցում նշել է, որ «առկա ապացույցները բավարար չեն ոչ պատշաճ վարքագիծը հաստատելու համար», եթե դրանք գնահատվեն ողջամիտ կասկածից դուրս ապացուցման չափանիշներով։
Փորձագետները նաև նշել են, որ ՄԱԿ-ի վերահսկող մարմնին, որը հարցաքննել էր ենթադրյալ տուժողին և նրա գործընկերներին, չի հաջողվել միանշանակ հաստատել Խանի կողմից «ոչ պատշաճ վարքագծի կամ պաշտոնեական պարտականությունների խախտման փաստը»։
Խանը տվել էր Պուտինի և Նեթանյահուի ձերբակալության հրամանները
Քարիմ Խանը ՄՔԴ գլխավոր դատախազի պաշտոնը զբաղեցնում էր 2021 թվականի հունիսից։ Վերջին տարիներին նա բազմիցս հայտնվել է միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնում։
Մասնավորապես, 2023 թվականին նրա նախաձեռնությամբ ՄՔԴ-ն տվել էր Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Ռուսաստանի երեխաների իրավունքների հանձնակատար Մարիա Լվովա-Բելովայի ձերբակալության օրդերներ՝ Ուկրաինայից երեխաների ապօրինի տեղափոխման մեղադրանքով։
Դրան ի պատասխան՝ Ռուսաստանում Խանին հեռակա կարգով դատապարտել էին 15 տարվա ազատազրկման։
2024 թվականին Խանը սկսել էր Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուի, երկրի նախկին պաշտպանության նախարար Յոավ Գալանտի, ինչպես նաև պաղեստինյան «ՀԱՄԱՍ» խմբավորման մի քանի առաջնորդների ձերբակալության օրդերների գործընթացը՝ մարդկության դեմ հանցագործությունների և ռազմական հանցագործությունների կասկածանքով։
Խոսքը վերաբերում էր 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ին «ՀԱՄԱՍ»-ի հարձակման և դրան հաջորդած՝ Գազայի հատվածում Իսրայելի ռազմական գործողությունների ընթացքում կատարված ենթադրյալ հանցագործություններին։
Իսրայելը և ԱՄՆ-ը կտրուկ քննադատել էին իսրայելցի պաշտոնյաների նկատմամբ ձերբակալության օրդերների տրամադրման գործընթացը։ Դրանից հետո ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը պատժամիջոցներ էր սահմանել Խանի և ՄՔԴ այլ ներկայացուցիչների նկատմամբ։
Խանի աջակիցները պնդում էին, որ ոտնձգությունների մեղադրանքները կարող են լինել նաև Իսրայելի կողմից իրականացվող քաղաքական արշավ՝ գլխավոր դատախազի դեմ։ Սակայն ենթադրյալ տուժողը մերժել էր այդ ենթադրությունները՝ հայտարարելով, որ անցել է ՄՔԴ-ի անվտանգության ստանդարտ ստուգումները։
