Օրերս՝ 44-օրյա պատերազմից հետո, ըստ էության, առաջին անգամ, ՌԴ-ն արձանագրեց, որ Ադրբեջանը
խախտել է նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունը: Գաղտնիք չէ նաև, որ ադրբեջանական
կողմի ռազմական սադրանքներն Արցախի դեմ վերջին ժամանակաշրջանում ավելի հաճախակի՝ գրեթե
ամենօրյա ու համակարգային բնույթ են ստացել: Ուշագրավն այն է, որ նման իրավիճակներում,
որոնք պատերազմից հետո քիչ չեն եղել, չեզոքություն պահպանող ռուսական կողմը սկսում
է խախտել չեզոքությունը՝ հստակ արձանագրելով մեղավոր կողմին:
Մասնավորապես, ՌԴ ՊՆ-ն
հայտնել էր, որ Ադրբեջանի ստորաբաժանումը, ի խախտումն նոյեմբերի 9-ի հայտարարության
1-ին կետի, հատել է կողմերի շփման գիծը Շուշիի շրջանում, «զբաղեցրել է 2094,0 նիշով
բարձունքը (Սարըբաբա լեռից 2,9 կմ հյուսիս-արևելք) և սկսել դիրքի ինժեներային կահավորում:
«Ադրբեջանական կողմին է հասցվել եռակողմ համաձայնությունների դրույթների պահպանման,
ինժեներական աշխատանքների դադարեցման և ազգային զինված ուժերի՝ նախնական դիրքեր հետքաշման
պահանջը»,- հաղորդել էր ՌԴ պաշտպանության նախարարությունը (մինչ այս պահը ռուսական
կողմի հետքաշման պահանջը կատարված չէ):
Ըստ էության՝ վերջին մի
քանի շաբաթների իրադարձությունները և միջադեպերը թե՛ հայ-ադրբեջանական սահմանին, և
թե՛ ղարաբաղյան շփման գծում, այդ թվում՝ ռուսական գործոնի շրջանառությամբ, ցույց էին
տալիս, որ Ադրբեջանը նպատակադրված կերպով փորձում է հասնել իր նպատակներին, քանի որ
բանակցային գործընթացը երկարաձգվում է: Այս քայլերով Ադրբեջանը զուգահեռաբար մի քանի
խնդիր է լուծում՝ և՛ փորձում է որոշ, ըստ իրեն, ռազմավարական հատվածներ գրավել, և՛ ճնշում
բանեցնել ՀՀ-ի, Արցախի ու նաև Ռուսաստանի նկատմամբ՝ նպատակ ունենալով օր առաջ դուրս
բերել խաղաղապահներին Արցախից:
Ստեղծված իրավիճակը բավականին
ծանր է նաև ռուսական կողմի համար, քանի որ, ինչպես տեսնում ենք, դիվանագիտական հայտարարություններն
Ադրբեջանի նկատմամբ որևէ էֆեկտ չունեն, իսկ ռազմական սադրանքները կանխարգելելու ամրագրված
պարտավորություններ ռուս խաղաղապահները փաստացի չունեն, և պայմանագրին չհամապատասխանող
ցանկացած քայլ կդնի ռուս խաղաղապահների՝ Արցախից վաղաժամ դուրսբերման հարցը: Ասել է
թե, խաղաղապահներին, ՌԴ ՊՆ-ին մնում է բանակցելու մեխանիզմը, որն արդյունավետ չէ: Միևնույն
ժամանակ ՌԴ ՊՆ-ի փոխված հռետորաբանությունը նշանակում է, որ ռուսական կողմը հասկանում
է ստեղծված իրավիճակի բոլոր վտանգները և փորձում է ՌԴ-ի քաղաքականությանը ոչ բնորոշ
քայլեր անել՝ խախտել չեզոքությունը (որքան էլ զարմանալի է): Ինչպես տեսնում ենք, Ադրբեջանի
նկատմամբ արդյունավետ չեն հորդորները, իսկ զսպման շատ ավելի կոշտ մեխանիզմներ չկան:
Այս փուլում
Ռուսաստանին ձեռնտու չէ Արցախում որևէ չհաշվարկված քայլ, որը կարող է անակնկալների
հանգեցնել և հավելյալ լուրջ խնդիր դառնալ՝ Ուկրաինային զուգահեռ, հաշվի առնելով նաև
բոլոր ուղղություններով Ռուսաստանի ուղղությամբ սադրանքները:
Ի դեպ պետք է արձանագրենք
նաև, որ բացի ձևակերպված և բոլոր կողմերի հետ համաձայնեցված պարտավորություններից,
խաղաղապահների կոնտինգենտը սահմանափակ է։ Միանշանակ է, որ 2000-ը մեծ թիվ չէ Արցախի
համար, և, բնականաբար, չի «ծածկում» շփման
ողջ գիծը, հետևաբար՝ այդ ներկայությունը բավարար չէ բոլոր ուղղություններով սադրանքները
կանխելու համար: Հենց այդ պատճառով էլ դրանք տեղի են ունենում այնպիսի ուղղություններում,
որտեղ, ըստ ամենայնի, չկան խաղաղապահներ, և միայն միջադեպից հետո են նրանք հայտնվում:
Սա, իհարկե, խնդիր է, որը լավ հաշվարկված է Ադրբեջանի կողմից: Ուստի այդ ռեսուրսով
ու չհստակեցված մանդատով խաղաղապահներին մնում է այդ թեժ կետերում կանգնել և թույլ
չտալ առաջխաղացում, քանի դեռ այլ լուծումներ չեն գտնվել:
Ամփոփելով փաստենք, որր,
ըստ էության, ընդհանուր առմամբ ՌԴ-ն ներկայումս առաջնորդվում է իր համար հավելյալ խնդիրներ
չստեղծելու և Ադրբեջանի հետ համագործակցելու սկզբունքով, որը ոչ միշտ է արդյունավետ:
Բայց Ռուսաստանի համար այս իրավիճակում հնարավորությունները շատ մեծ չեն, քանի որ դիվանագիտական
խաղի հնարավորությունները ևս նեղացել են:
Արմեն Հովասափյան
